Τέμπη: Το δυστύχημα που σταμάτησε τον χρόνο

Συμπληρώνονται τρία χρόνια από εκείνη τη μαύρη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023, όταν ο χρόνος πάγωσε στις σιδηροδρομικές ράγες των Τεμπών. Η μετωπική σύγκρουση της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC62 με μια εμπορική αμαξοστοιχία, που στοίχισε τη ζωή σε 57 συνανθρώπους μας, στην πλειοψηφία τους νέα παιδιά, δεν ήταν απλώς μια τραγωδία που συγκλόνισε το πανελλήνιο. Ήταν η βίαιη αποκάλυψη μιας σειράς αποτυχιών που μας αναγκάζουν σήμερα, τρία χρόνια μετά, να κοιτάξουμε την ασφάλεια των μεταφορών στην Ελλάδα με έναν εντελώς διαφορετικό και πολύ πιο αυστηρό τρόπο.

Και πρέπει να θυμόμαστε ότι η κοιλάδα των Τεμπών έχει αποτελέσει “σκηνικό” πολλών πολύνεκρων τραγωδιών.

Το κενό που άφησαν πίσω τους οι άνθρωποι που χάθηκαν παραμένει δυσαναπλήρωτο, όμως το χρέος μας ως κοινωνία και ως επαγγελματίες του χώρου των μεταφορών είναι να προσπαθήσουμε να αποτρέψουμε επόμενες τέτοιες καταστροφές.

Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας καταστροφής

Για όλους εμάς που ζούμε και αναπνέουμε μέσα στον κόσμο της τεχνολογίας των οχημάτων, της τηλεματικής και των συστημάτων υποβοήθησης, το σοκ εκείνης της ημέρας ήταν διπλό και βαθιά τεχνικό. Βρισκόμαστε σε μια εποχή που η αυτοκινητοβιομηχανία καλπάζει προς την αυτόνομη οδήγηση, αναπτύσσοντας αισθητήρες που “βλέπουν” το εμπόδιο πριν από τον οδηγό και συστήματα που επεμβαίνουν στα φρένα σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το γεγονός ότι δύο τρένα κινούνταν στην ίδια γραμμή με αντίθετη κατεύθυνση επί 12 ολόκληρα λεπτά χωρίς κανένα αυτόματο σύστημα να τα σταματήσει, φαντάζει ως κάτι παραπάνω από αδιανόητο. Είναι μια τεχνολογική οπισθοδρόμηση που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα επιτεύγματα του 21ου αιώνα.

Η απουσία του συστήματος ETCS

Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ελέγχου Τρένων, το γνωστό σε όλους πλέον ETCS, το οποίο θα μπορούσε με απόλυτη βεβαιότητα να είχε αποτρέψει το μοιραίο, παρέμενε για χρόνια ανενεργό ή ημιτελές στο ελληνικό δίκτυο. Η απουσία του και οι τραγικές παραλείψεις του προσωπικού άφησε το πεδίο ελεύθερο στην πιθανότητα ενός μοιραίου σφάλματος.

Αν και η δικαιοσύνη εστιάζει στις ευθύνες συγκεκριμένων προσώπων, η σύγχρονη επιστήμη της ασφάλειας μας διδάσκει κάτι πολύ πιο βαθύ. Το ανθρώπινο λάθος δεν είναι η πρωταρχική αιτία, αλλά το τελευταίο σύμπτωμα μιας μακράς αλυσίδας τεχνικών ελλείψεων και οργανωτικών κενών. Όπως σε ένα αυτοκίνητο δεν βασιζόμαστε μόνο στην αντίληψη του οδηγού αλλά έχουμε το ABS και το ESP για να διορθώσουν πιθανά λάθη, έτσι και στις σταθερές τροχιές η τεχνολογία οφείλει να είναι εκεί για να διορθώνει την ανθρώπινη παράλειψη.

Ασφάλεια στα αυτοκίνητα

Στον σύγχρονο κόσμο των τεσσάρων τροχών, η ασφάλεια έχει πάψει προ πολλού να είναι μια απλή προδιαγραφή και έχει γίνει το απόλυτο ζητούμενο που καθορίζει την αγορά. Οι κατασκευαστές παλεύουν για τα πέντε αστέρια στις αξιολογήσεις του οργανισμού Euro NCAP, επενδύοντας δισεκατομμύρια σε δομές απορρόφησης ενέργειας και έξυπνα υλικά. Στα Τέμπη, δυστυχώς, είδαμε τη βίαιη και ωμή επιβεβαίωση της σημασίας της ενεργητικής και παθητικής ασφάλειας σε μια κλίμακα που καμία εργαστηριακή δοκιμή πρόσκρουσης δεν μπορεί να προσομοιώσει πλήρως. Οι τρομακτικές θερμοκρασίες που αναπτύχθηκαν στα πρώτα βαγόνια λόγω της πυρκαγιάς που ακολούθησε, ξεπέρασαν κάθε όριο αντοχής των υλικών, υπενθυμίζοντάς μας ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής απαιτεί απόλυτη θωράκιση και συνεχή εξέλιξη των προτύπων κατασκευής.

Η μνήμη και η ανάγκη για μια νέα κουλτούρα ασφάλειας

Τρία χρόνια μετά από εκείνη την τραγική νύχτα, το μεγάλο ζητούμενο για την ελληνική κοινωνία και τον κόσμο των μεταφορών δεν είναι μόνο η αυτονόητη απόδοση δικαιοσύνης. Είναι η ριζική και με διαπραγματεύσιμη αλλαγή της κουλτούρας ασφάλειας σε ολόκληρη τη χώρα. Δεν μπορούμε πλέον να συμβιβαστούμε με τη νοοτροπία του “πάμε κι όπου βγει” που στοίχισε τόσες ζωές. Στις μεταφορές, η εμπιστοσύνη του πολίτη χτίζεται αποκλειστικά μέσα από τα εφεδρικά συστήματα, τα αυστηρά πρωτόκολλα και την τεχνολογική υπεροχή, είτε αναφερόμαστε στον σιδηρόδρομο είτε σε πλωτά και εναέρια μέσα, είτε στο οδικό δίκτυο. Η ασφάλεια είναι επένδυση στην ίδια την ύπαρξή μας.

Η επόμενη ημέρα

Οφείλουμε στη μνήμη των 57 ανθρώπων που χάθηκαν άδικα και τιμώντας τον έναν άνθρωπο που η ζωή του σταμάτησε εκείνη την ημέρα αλλά η καρδιά του χτυπά ακόμα,  να μην αφήσουμε αυτό το μάθημα να πάει χαμένο στη λήθη του χρόνου. Πρέπει να απαιτούμε καθημερινά επαγγελματισμό και τεχνολογία.

Η ενσωμάτωση σύγχρονων συστημάτων τηλεματικής, η πλήρης λειτουργία της τηλεδιοίκησης και η διαρκής εκπαίδευση του προσωπικού με βάση τα διεθνή πρότυπα είναι ο μοναδικός δρόμος για να μην ξαναζήσουμε ποτέ μια τέτοια εθνική τραγωδία. Η ασφάλεια στις μεταφορές είναι ο καθρέφτης του πολιτισμού μας και οφείλουμε να τον κρατάμε καθαρό, με την τεχνολογία ως τον πιο πιστό μας σύμμαχο σε κάθε διαδρομή.

Αφιερωμένο στους 57+1 που χάθηκαν και σε όσους έμειναν πίσω. Παιδιά, γονείς, συντρόφους, συζύγους, φίλους και συναδέλφους.